અક્ષૌહિણી (હિન્દી ભાષા:अक्षौहिणी), એ, મહાભારત (આદિ પર્વ:૨.૧૫-૨૩) મુજબ પ્રાચિન સેના સંગઠના છે જે ૨૧,૮૭૦ રથ, ૨૧,૮૭૦ હાથી, ૬૫,૬૧૦ અશ્વ સવાર અને ૧,૦૯,૩૫૦ સૈનિક ધરાવે છે.

અક્ષૌહિણી સેનાનાં પેટા લશ્કરી એકમોની ગણતરી [1]

લશ્કરી એકમનો પ્રકાર ગુણોત્તર અને આંકડાઓની વિગત
૧-પત્તિ ૧-રથ : ૧-હાથી : ૩-અશ્વ સવાર : ૫-પાયદળના યોદ્ધા
૩-પત્તિ ૧-સેનામુખ
૩-સેનામુખ ૧-ગુલ્મ
૩-ગુલ્મ ૧-ગણ
૩-ગણ ૧-વાહિની
૩-વાહિની ૧-પૂતના
૩-પૂતના ૧-ચમુ/સેના
૩-ચમુ/સેના ૧-અનીકિની
૧૦-અનીકિની ૧-અક્ષૌહિણી

પેટા લશ્કરી એકમ મુજબ ગણતરી

જેમાં ૨૧૮૭૦ હાથી, ૨૧૮૭૦ રથ, ૬૫૬૧૦ રથમાં જોડેલા સિવાયના ઘોડા અને ૧૦૯૩૫૦ પાયદળ હોય તેવું ચતુરંગી સૈન્ય. એનાં અંગ-ઉપાંગનું કોષ્ટકઃ

લશ્કરી એકમ રથ હાથી ધોડેસવારો પાયદળના યોદ્ધા સરદાર
પત્તિ પત્તિપાલ
સેનામુખ ૧૫ સેનામુખી
ગુલ્મ ૨૭ ૪૫ નાયક
ગણ ૨૭ ૨૭ ૮૧ ૧૩૫ ગણનાયક
વાહિની ૮૧ ૮૧ ૨૪૩ ૪૦૫ વાહિનીપતિ
પૂતના ૨૪૩ ૨૪૩ ૭૨૯ ૧,૨૧૫ પૂતનાધિપતિ
ચમૂ/સેના ૭૨૯ ૭૨૯ ૨,૧૮૭ ૩,૬૪૫ સેનાપતિ
અનીકિની ૨,૧૮૭ ૨,૧૮૭ ૬,૫૬૧ ૧૦,૯૩૫ અનીકાધિપતિ
અક્ષૌહિણી ૨૧,૮૭૦ ૨૧,૮૭૦ ૬૫,૬૧૦ ૧,૦૯,૩૫૦ મહાસેનાપતિ


લગભગ આ જ પ્રકારની ગોઠવણ ચેસની રમતમાં કરવામાં આવે છે.

નોંધ

  1. અહીં ગુજરાતી નામ તથા અન્ય પૂરકમાહિતી "સફારી" જ્ઞાનવિજ્ઞાન પત્રીકા,અંક ૮૧ નાં આધારે લેવામાં આવેલ છે.

આ પણ જુઓ

  • ચતૃરંગ (શતરંજ)
  • ચેસ

બાહ્ય કડીઓ

This article is issued from Wikipedia. The text is licensed under Creative Commons - Attribution - Sharealike. Additional terms may apply for the media files.