Farski

Farski (be Farski: فارسی Farsi ya zi زبان فارسی Zebân-i Fârsi), yew zıwanê Hind-Ewropao u aidê keyeyê zıwananê İrankiyano, ê İrankiyê verocê rocawaniyo. Texminen 110 milyon merdım Farski qısey keno. Dewletanê zey İran, Efğanıstan u Tacikıstani de Farski zıwano resmiyo. Farski İran, Efğanıstan, Tacikıstan, Uzbekıstan u Korfezê Farsi sero qısey beno. Zıwanê şarê Persanê antik ra veciyao miyan.[1]

Farski
Zıwano tabii

Melumat
Dewlete û mıntıqeyi İran, Behreyn, Kuweyt, Efğanıstan, Pakıstan, Tacikıstan, Ozbekıstan, Rusya, Yewina Emiranê Erebi û Iraq
Amarê qıseykerdoğan 45 000 000
Ware İran
Kodê zıwani
ISO 639-1 Fa
ISO 639-2 Per
ISO 639-3 Fas
Glottolog Fars1254
Ethnologue Fas
Xısusiyetê zıwani
Topolociye Kes-Obce-Fiil
Modo gramatik Indikativ, subjonktiv, kipê emıri û kipê waştışi
Alfabe Alfabey Farski û Arabic script
Keye

Zıwanê İrani

  • Zıwanê İrani
  • New Persian

Farski u fekê cı dewletanê İran, Efğanıstan u Tacikıstani de statuyê zıwanê resmi derê. Goreyê CIA World Factbooki Farski ma u piyê nezdiyê sey (100) milyon merdımiyo İran, Efğanıstan, Tacikıstan u Uzbekıstan de. Hindıstan u Pakıstan de zi qısey beno, amarê qalkerdoğanê cı zafo. Serra 1006ıne de waziyayo ke Farski UNESCO ra "Zıwanê Ma u Piyiyo İnternasyonal" bıweçiniyo.

Farski be çend sey serran ra Asya Miyanêne, verocê Asya u Rocvetışê Miyani zıwanê kulturi u zıwano presticın biyo. Hıni zi Farski zıwanê embıryani gırewtê bınê tesirê xo, Asya Miyanêne, Kofkas u Anadoliye de, bılxasa zıwanê Tırki. Tesirê Farski zıwananê Mezopotamya u Erebki sero zi esto.[2]

Kışta bine ra Farski alemê İslami de zıwano dıyın şınasiyao, klasikanê İslami bilxasa tesawuf Farski de nuşiyayo. Hetê şıir u melodi ra gırano. Şeno bıçarniyo a edebiyati.[3]

Kolonizasyonê İngılızan ra ver Hindıstan u dormey (çorşmey) cı de zey zıwanê dıyıni yew eraziyo hira de gırweniyao. Verocê Asya de zıwanê kultur u edebiyati biyo. Demê İmperatoriya Moğolan de zi zıwano resmi vêniyayo. Coka ewro zi zıwananê ena mıntıqa Hindıstani, Keşmirki, Pencabki, Sındki, Guceratki, Bengalki u Telugki de tesirê Farski aseno u edebiyatê İrani siniyeno. Bılxasa Urduki Farski, Erebki, Tırki u zıwananê verocê Asya ra vıraziyao. İmperatoriya Moğolan de mıntıqanê Mısılmanan de zaf gırweynao.

Rıçıkê zıwani

Farski, İsay ra aver miyanê serranê 550-330 de, şarê Parsa ke İran vısto xo dest, zıwananê inan ra yeno. Farski pê namanê Farisî, Fārsī, Pārsī şınasiyeno. Key ke Farski biyo zıwanê İmperatoriya Persan'o resmi, eraziyê do gırd sero qısey biyo miyanê sinoranê imperatori de. Heta İngılızan Farski kerdo yasağ Hindıstan de, seserra heştêsıne (18.) de, zıwanê mehkemey biyo. Delhi de Kela Sûre sero wıni nuşiyayo:

Cokao ke Farski pê alfabey Erebki nuşiyeno u herfa "p" tey çıniya, Parski ra vırriyo u biyo Farsi. Farski demanê verênan ra heta ewro zaf vıriyayışo gırd diyo emma ewro hıni kategorize beno:

  • Farskiyo Kıhan
  • Farskiyo Miyanên
  • Farskiyo Klasik
  • Farskiyo Newe

Fekê Farski

Alfabey Farski

Alfabey Farski de 32 (hirıs u dı) herfi estê:

Rêze Be herfanê Erebki Namey herfan Be herfanê Latinki [wendışê cı]
1.alefa [e], â [a], e [ê], î, o, û
2.beb
3.pep
4.tet
5.ses
6.jîmj [c]
7.chech [ç]
8.h
9.khekh [x]
10.dâld
11.zâlz
12.rer
13.zez
14.zhezh [j]
15.sîns
16.shînsh [ş]
17.sâds
18.zâdz
19.t
20.z
21.eyn', a [e], â [a], e [ê], o
22.gheyngh [ğ]
23.fef
24.qâfq
25.kâfk
26.gâfg
27.lâml
28.mîmm
29.nûnn
30.vâvv, o, ou [ow], û
31.heh
32.yey, î, û

Amarê Farski

Reqem Farski Zazaki
0sefrsıfır /nên
1yekyew /jü
2do
3sehhirê
4chehârç(ıh)ar
5penchpanc
6sheshşeş /ses
7hafthewt /howt
8hashtheşt
9nohnew
10dahdes
11yâzdahyewndes /des u jü
12davâzdahdıwês /des u dı
13sîzdahhirês /des u hirê
14chehârdahçarês /des u çar
15pânzdahphancês /des phanc
16shânzdahşiyês /des u şeş
17hafdahhewtês /des u hewt
18hîjdahheştês /des u heşt
19nûzdahnewês /des u new
20bîstvist
21bîst o yekvist u yew
22bîst o dovist u dı
30hirıs
40chehelçewres
50panjâhphancas
60shastşeşti
70haftâdhewtae
80hashtâdheştae
90navadnewae
100sadse
200devîstdısey
300sîsadhirêsey
400chehârsadçarsey
500pânsadphan(c)sey
600sheshsadşeşsey
700haftsadhewtsey
800hashtsadheştsey
900nohsadnewsey
1000hezârhezar
10000dah hezârdes hezari
100000sad hezârse hezar
1000000milionmilyon
1000000000miliârdmilyar

Rengê Farski

Farski Zazaki
âbikhewe, hewz
banafshbınewş
khâkestari /tusîgewr
nârenjinarance
qahveyiqehwereng
sepid/sefidsıpê
sabzzergu, kesk, hewz
siyâh /meshkisiya
sorkh /qermezsür
sormeyi /lâjverdlaciwerd
sûratipembe
zardzerd

Fêlê Farski

Farski [rıstımê wextê nıkay] Zazakiyo Standard
âmadan [ây]amayene
bârîdan [bâr]varayene
bûdan [bâş]biyene
dânestan [dân]zanayene
dîdan [bîn]diyene, vênıtene
fahmîdan [fahm]fam kerdene
gereftan [gîr]gırewtene
goftan [gûy]vatene
kardan [kon]kerdene
khandîdan [khand]huiyayene
kharîdan [khar]herinayene
khândan [khân]wendene
khâstan [khâh]waştene
mândan [mân]mendene
neveshtan [nevîs]nuştene
porsîdan [pors]persayene, pers kerdene
raftan [rav], shodan [shav]şiyene
sûkhtan [sûz]veş(n)ayene
shenîdan [shenav]eşnawıtene, eşnayene
shostan [shuy]şütene
tarsîden [tars]tersayene

Tayê çekuyê Farski be zıwananê binan

ZazakiTırkiKurdkiİngılızkiFarski
balışnayastıkBalgehpillowbâleş
şikiyayeneyapabilmekşiyan, karîncantevanêstan
uca-itaora-buravêder-wêder/êrehereanca-inca
şıma kerdênesiz yapıyordunuzwe dikiryou were doingşoma mikerdid
o nêşeno/a nêşenao yapamıyorew neşê/nikarehe can'tu nêmitevaned
herinayenesatın almakkirînbuyxeriden
estovarheyeavailablehest
masaeneşişmekverimînto swellamasaden
bermaeneağlamakgirîncrygêrye kerden
şımıteneiçmekvexwarindrinkaşamiden
mı rêbanaji min reto mebe man
to rêsanaji te reto yoube to
şıma rêsizeji we reyoube şoma
ma rêbizeji me reusbe mâ
biya!getir!bîne!you bring!biyar!
Ewro tu çıturia/senênê?Bugün nasılsın?Îro tu çerî/çawanî?How are you today?Emruz to çetori?
waşteneistemekxwastin/wîştinto wantxâsten
amardenesaymakhejmartincountşêmorden
Namê şıma çıyo?Adınız nedir?Navê we çiye?What is your name?Nâme şomâ çist?
rêsnayeneyetiştirmekgıyandınbring upresiden
gırewtenealmakstandin/gırtınto takegêrêften
kerdeneyapmak, etmekkırın/kırdınto dokerden
merdım/mêrdekadam, insanmirov/merivpeopleadem, (merdom)
estorathesphorseesp
engûreüzümtirîgrapeengur
ardenegetirmekanîn/awırdVnbringavorden
Heq/Homa/EllaTanrıXwedê/YezdanGod/DeityXoda
bêçıke/engışteparmaktili/bêçîfingerangoşt
masebalıkmasîfishmahi
tarikaranlıktarî/tîrîcdarktarik
vızêridünduh/dwêneyesterdaydiruz
waştisözlü/nişanlıdersgirtîfiancenâm-zad
xozdomuzberaz/werezpigxok

Nımuney Farski

Farski Zazaki
Namê (êsmê) şoma çist? (qiseykerdena rociye: çiye)Namey şıma çıko/çıto/çıçiyo?
Namê to çist? (qiseykerdena rociye: çiye)Namey to çıko/çıto/çıçiyo?
Ehlê koca hastî? (qseykerdena rociye: kocayî)Tı koti raê? Tı kamca raê?
Çetori?Tı Senênê/senênay/çıtewray (çıturia)?
Farsi midânid (beledid)?Şıma Farski zanenê?
Ârê midânem (beledem)Heya, zanenan
Ne, nemidânem (beled nistem)Nê, nêzanenan.
Sâ'et çende/(-est)? (qiseykerdena rociye: çende)Saete çenda?
To çend sâl dari?Tı çend serriyê/serriyay (Çend serri deray)?
Se rûz e(-st) kê henûz çîzî nexordemHirê rocio ke mı hewna çiyê newerdo.
Destê to derd nakonad!Destê to derd mevêno/nêvino!
men mirevemez şonan (ez şınan)

Beyannameyê cihanio heqanê merdımi -Bend 1

Mıntıqaya zıwanê Farski

Zıwanê Farski

همه مردم آزاد به دنیا می‌آیند و از جهت حیثیت و حقوق با هم برابرند. همه دارای هوش و وجدان هستند و باید با یکدیگر با روح برادری رفتار کنند.
Hameye merdom azad be donya miyayend va ez cehetê heysiyet va hoquq ba hem beraberend. Heme darayê hûş va vêjdan hestend va bayed ba yekdiger ba ruhê beraderî reftar konend.

Zıwanê Zazaki

Heme merdım xosere yeno dınya u cihetê heysiyet u huquqi ra têdüş rayê. Heme wehêrê heş u wıcdaniê u lazımo ke yewbinan de be ruhê bırayiye bılewiyên.

Çımey

Wikipediya, be zıwanê Farski esta.
This article is issued from Wikipedia. The text is licensed under Creative Commons - Attribution - Sharealike. Additional terms may apply for the media files.