Яуын (Ҡыйғы районы)

Яуын (рус. Ягуново) — Башҡортостандың Ҡыйғы районындағы ауыл. Ибрай ауыл Советы составында. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 176 кеше[2]. Почта индексы — 452503, ОКАТО коды — 80236830005.

Ауыл
Ягуново
башҡ. Яуын
Ил

Рәсәй

Федерация субъекты

Башҡортостан

Муниципаль район

Ҡыйғы районы

Ауыл биләмәһе

Ибрай ауыл Советы

Координаталар

55°15′56″ с. ш. 58°31′35″ в. д.

Халҡы

176[1] кеше (2010)

Сәғәт бүлкәте

UTC+6

Почта индексы

452503

Һанлы танытмалар
Автомобиль коды

02, 102

ОКАТО коды

80 236 830 005

ОКТМО коды

80 636 430 121

Ягуново (Рәсәй)
Ягуново
Ягуново
Яуын (Ҡыйғы районы) (Башҡортостан Республикаһы)
Ягуново

Географик урыны

  • Район үҙәгенә тиклем (Үрге Ҡыйғы): 29 км
  • Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Ибрай): 13 км
  • Яҡындағы тимер юл станцияһы (Һилейә): 72 км

Яуын ауылы Әй йылғаһы буйында, район үҙәге Үрге Ҡыйғы ауылынан көньяҡҡа 29 километрҙа һәм Һилейә (Силәбе өлкәһе) тимер юл станцияһынан төньяҡ-көнбайышҡа 72 километр алыҫлыҡта урынлашҡан[3].

Тарихы

Яуын ауылына XVIII быуаттың уртаһында Себер даруғаһы Тырнаҡлы улусы башҡорттары үҙҙәренең аҫаба ерҙәрендә нигеҙ һалған. Шулай уҡ Сыуаш (Чувашево) тип тә билдәләнгән. Атамаһы Тырнаҡлы улусы старшинаһы Пугачёв етәкселегендәге 1773—1775 йылдарҙағы Крәҫтиәндәр һуғышында ҡатнашҡан Яуын Сыуашевтың бер аҙ боҙолоп яҙылған исеменән алынған.

Яуындың улы Фәйзулла Яуынов 1816 йылда 51 йәштә булған, Фәйзулланың улы — Ейәнгилде (Жейәнгилде).

1795 йылда 9 йортта 37 кеше йәшәгән (9 ғына йорт булыуы ауылға яңы нигеҙ һалынғанын раҫлай.

1816 йылда — 15 йортта 77 кеше, 1834 йылда — 27 хужалыҡта 148 кеше, 1859 йылда 20 йортта 163 кеше йәшәгән.

1834 йылда башҡорттар араһында 4 ҡаҙаҡ булған. XIX быуат аҙағында улар ауылдың бер осонда 2 йортта 14 кеше йәшәгән.

Игенселек менән шөғөлләнгәндәр: 1842 йылда 129 кешегә 25 сирек ужым һәм 122 сирек яҙғы иген сәселгән[4].

Ҡолбаҡ, Күлбай (Лапаҫ), Әбдрәзәҡ, Шүләм ауылы башҡорттары йәйләүҙәргә сыҡҡан, ә ҡалған ауылдарҙың күсеп йөрөү урындары булмаған.

Биләмә берәмектәренә инеүе

Теркәү йылыУлус, ауыл советыӨйәҙ, кантон, районГуберна, РеспубликаДәүләт
1757Тырнаҡлы улусыТроицк өйәҙеЫрымбур губернаһыРәсәй Империяһы
18168-се йорт8-се Башҡорт кантоныЫрымбур губернаһыРәсәй Империяһы
18348-се йорт8-се Башҡорт кантоныЫрымбур губернаһыРәсәй Империяһы
18478-се йорт8-се Башҡорт кантоны, Өфө өйәҙеЫрымбур губернаһыРәсәй Империяһы
18598-се йорт8-се Башҡорт кантоны, Өфө өйәҙеЫрымбур губернаһыРәсәй Империяһы
1895Иҫке Балаҡатай улусыЗлатоуст өйәҙеӨфө губернаһыРәсәй Империяһы
1920Дыуан-Ҡошсо улусыМәсәғүт кантоныАвтономлы Башҡорт ССР-ы (Бәләкәй Башҡортостан) РСФСР
1926Үрге Ҡыйғы улусыМәсәғүт кантоныАвтономлы Башҡорт ССР-ыСССР СССР
1935Ибрай ауыл СоветыҠыйғы районыБашҡорт АССР-ыСССР СССР
1941Ибрай ауыл СоветыҠыйғы районыБашҡорт АССР-ыСССР СССР
1990Ибрай ауыл СоветыҠыйғы районыБашҡортостан РеспубликаһыРәсәй флагы Рәсәй Федерацияһы

Ауылдың XIX быуаттың икенсе яртыһындағы үҫеше

1865 йылда 32 йортта — 182 кеше йәшәгән. Малсылыҡ, игенселек, умартасылыҡ менән шөғөлләнгәндәр. Һыу тирмәне булған.

1870 йылда — 39 йортта 182 кеше йәшәгән.

1895 йылда Яуын ауылында 1-әр елгәргес һәм һуҡҡыс булған. Малсылыҡ менән шөғөлләнгәндәр: 28 йортҡа 107 ат, 99 һыйыр, 86 һарыҡ, 78 кәзә аҫыралған. Шулай уҡ умартасылыҡ һәм солоҡсолоҡ үҫешкән булған: 29 умарта һәм 49 солоҡ.

Ауылдың XX быуаттағы һәм бөгөнгө үҫеше

1920 йылда Яуында — 54 йортта 237 кеше донъя көткән.

XX быуаттың 30‑сы йылдарынан Яуын ауылы хәҙерге исеме менән атала[4].

Әлеге ваҡытта Яуын ауылында фельдшер-акушерлыҡ пункты, клуб, мәсет бар[3].

Халыҡ һаны

Яуын ауылында башҡорттар йәшәй.

Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)

Иҫәп алыу йылы һәм көнө Бөтә халыҡ Ир-егеттәр Ҡатын-ҡыҙҙар Ир-егеттәр өлөшө (%) Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө (%)
1897 йыл 9 февраль (26 ғинуар)
1906 йыл216
1920 йыл 26 август237
1926 йыл 17 декабрь
1939 йыл 17 ғинуар241
1959 йыл 15 ғинуар249
1970 йыл 15 ғинуар
1979 йыл 17 ғинуар
1989 йыл 12 ғинуар160
2002 йыл 9 октябрь167
2010 йыл 14 октябрь176958154,046,0

Халыҡ һаны буйынса аңлатма төрлө йылдарҙа иҫәп алыу тәртибенең айырмалығы булыу сәбәпле халыҡ һанының үҙенсәлегенә иғтибар итегеҙ.

1939 йыл — бар булған халыҡ һаны.
1989, 2002, 2010 йылдарҙа — даими йәшәгән урыны булып иҫәпләнгән халыҡ һаны

Билдәле кешеләре

Урамдары

  • Әй урамы (рус.  Айская (улица)
  • Ялан урамы (рус.  Полевая (улица)
  • Биктимеров урамы (рус.  Биктимирова (улица)
  • М. Хәлил урамы — (рус.  М. Халиля (улица)
  • Яңы урам — (рус.  Новая (улица)[6]

Тирә-яҡ мөхит

Ер-һыу атамалары

Тауҙар: Күҫтәр, Сисәкәй, Тирмән, Янбулат, Олотау, Остоҡай

Йылғалар: Әй

Шишмәләр:

Ялан-бесәнлектәр:

Таусыҡтар, түбәләр:

Башҡа урын-ер атамалары:

Шулай уҡ ҡарағыҙ

Әҙәбиәт

  • Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. — Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. — 416 с.— ISBN 978-5-87691-038-7. (рус.)
  • Асфандияров А. З. История сел и деревень Башкортостана и сопредельных территорий. Уфа: Китап, 2009. — 744 с. ISBN 978-5-295-04683-4 (рус.)

Һылтанмалар

Иҫкәрмәләр

This article is issued from Wikipedia. The text is licensed under Creative Commons - Attribution - Sharealike. Additional terms may apply for the media files.