Эске тулайым продукт

Эске тулайым продукт (ингл. gross domestic product, GDP) — макроиҡтисад күрһәткес, илдең йыл буйына етештергән тауарҙар һәм хеҙмәттәр хаҡын күрһәтә. 1934 йылда Саймон Кузнец тарафынан индерелә. Номиналь һәм ысын ЭТП (ингл. nominal and real GDP) була. Номиналь (абсолют) ЭТП һәҙерге һаҡта күрһәтелә. Ысын (инфляция менән) — үткән йыл (йәки башҡа нигеҙ йыл һаҡта) күрһәтелә. Номиналь ЭТП ысын ЭТП-ға бүлеү- ЭТПның дефляторы тип атала.

Номиналь ЭТП бер кешеғә (АҠШ долларҙа, 2008 йылға)
Паритет покупательной способности буйынса ЭТП һәр кешеғә, АҠШ долларҙа, 2008 йылда
* Максимум: Люксембург — 58 600 долл. США * Минимум: Восточный Тимор — 400 долл. США * Среднее по всему миру: 8800 долл. США

Төшөнсә

«Экономикс» дәреслеге (К. Р. Макконнелл һәм С. Л. Брю) нигеҙендә Эске тулайым продукт — йыл дауамында ил территорияһында етештерелгән әҙер тауар һәм хеҙмәттәрҙәң дөйөм баҙар хаҡы.[1] Эске тулайым продуктты бөтә тармаҡтарҙың (йәки институциональ секторҙарҙаң) тулайым өҫтәлмә хаҡы, рлюс продукттарға һалымдар (продукттарға субсидияларҙы иҫәпләп сығарғандар һуң аҙыҡ-түлеккә һалым) күләме булараҡ иҫәпләргә мөмкин.[2].

Иҫәпләү ысулдары

  • килемдәр буйынса
  • сығымдар буйынса
  • өҫтәү һаҡы буйынса

килемдәр буйынса

ЭТП = милли килемдәр + амортизация + ситләтелгән һалымдар — субсидиялар — сит илдән таҙа фактор килемдәр (йәки + гастарбайтерҙар таҙа фактор килемдәр, ҡайҙа:
милли килемдәр = эш хаҡы + аренда хаҡы + процент түләүҙәр + корпорация килемдәре.

сығымдар буйынса

, ҡайҙа
ЭТП = һуңғы ҡулланыу + капитал йыйыу (фирмаға инвестициялар; станоктар, йыһаҙ алыу)) + дәүләт сығымдары + таҙа экспорт (Экспорт — Импорт).


өҫтәү хаҡы буйынса

ЭТП = өҫтәү хаҡы буйынса ҡушылдығы.
фирманың өҫтәү һаҡы = фирманың килеме — тауарҙы сығарыу хаҡы.

'[3].


ЭТП буынса алдынғы илдәр

Халыҡ-ара валюта фонды исемлеге (2010) Донъя банкы исемлеге (2010) АҠШтың Үҙәк шәйлек идаралығы (2009)
УрынИЛЭТП
(ППС буйынса)
млн. $
Ер шары74,384,980
Европа Берләшмәһе15,203,145
1АҠШ14,526,550
2Ҡытай10,119,896
3Япония4,323,504
4Индия4,000,002
5Германия2,944,352
6Рәсәй2,230,954
7Бөйөк Британия2,181,456
8Бразилия2,178,529
9Франция2,134,941
10Италия1,778,832
11Мексика1,564,872
12Көньяҡ Корея1,466,125
13Испания1,372,720
14Канада1,334,143
15Индонезия1,032,952
16Төркиә968,604
17Иран888,355
18Австралия883,807
19Тайвань824,671
20Польша723,032

Сығанаҡ:

УрынИлЭТП
(ППС)
млн. $
Ер шары76,287,673
Европа Берләшмәһе-
1АҠШ14,582,400
2Ҡытай10,084,764
3Япония4,332,537
4Индия4,198,609
5Германия3,071,282
6Рәсәй2,812,383
7Бөйөк Британия2,231,150
8Франция2,194,118
9Бразилия2,169,180
10Италия1,908,569
11Мексика1,652,168
12Испания1,477,840
13Көньяҡ Корея1,417,549
14Канада1,327,345
15Төркиә1,115,994
16Индонезия1,029,789
17Австралия865,043
18Иран838,695
19Польша754,097
20Нидерланды705,601

Сығанаҡ

Урын илЭТП
(ППС)
млн. $
Үсеш
Ер шары- — - 3,0 %
Европа Берләшмәһе14 820 000 4,1 %
1АҠШ14 660 000 2,6 %
2Ҡытай10 090 000 9,2 %
3Япония4 310 000 6,3 %
4Индия4 060 000 6,8 %
5Германия2 940 000 4,7 %
6Рәсәй2 223 000 7,8 %
7Бөйөк Британия2 173 000 4,9 %
8Бразилия2 172 000 0,6 %
9Франция2 145 000 2,5 %
10Италия1 774 000 5,2 %
11Мексика1 482 000 6,1 %
12Көньяҡ Корея1 459 000 0,2 %
13Испания1 359 000 3,7 %
14Канада1 330 000 2,5 %
15Индонезия1 030 200 4,6 %
16Төркиә960 500 4,7 %
17Австралия882 400 1,3 %
18Тайвань821 800 1,9 %
19Иран818 700 0,1 %
20Польша721 300 1,7 %

Сығанаҡ

Рәсәйҙең ЭТПһы

2010 йылда Рәсәйҙең ЭТПһы хәҙерге хаҡта 45 166,0 млрд һум булды[5].

РФ ЭТП үҙгәреүе(2008 йылдағы хаҡта)[6]

Рәсәйҙең ЭТП үҙгәреше

1995199619971998199920002001200220032004200520062007200820092010
Номиналь ЭТП1 428,52007,82 342,52 629,64 823,27 305,68 943,610 830,513 243,217 048,121 609,826 917,233 247,541 428,638 808,745 166,0
Ысын ЭТП
1995 йыл хаҡта1 428,51 377,11 396,41 322,31 407,01 547,71 626,61 703,11 827,41 959,02 084,32 238,62 419,9
2000 йыл хаҡта6 748,26 505,26 596,36 246,76 646,57 305,67 677,68 041,88 632,79 249,49 846,310 574,911 431,4
2007 йыл хаҡта19 473,718 772,719 035,518 026,619 180,321 098,322 174,423 216,624 911,426 705,028 414,130 516,732 988,6
Динамика изменения реального ВВП
үткән йыл алдынан —96,4 %101,4 %94,7 %106,4 %110,0 %105,1 %104,7 %107,3 %107,2 %106,4 %107,7 %108,1 %105.6 %
1995 йыла100,0 %96,4 %97,7 %92,6 %98,5 %108,3 %113,9 %119,2 %127,9 %137,1 %145,9 %156,7 %169,4 %
2000 йылға92,3 %89,0 %90,2 %85,4 %90,9 %100,0 %105,1 %110,0 %118,1 %126,6 %134,7 %144,6 %156,4 %
2007йылға59,0 %56,9 %57,7 %54,6 %58,1 %64,0 %67,2 %70,4 %75,5 %81,0 %86,1 %92,5 %100,0 %
Индекс-дефлятор
үткән йылға —145,8 %115,1 %118,5 %172,4 %137,7 %116,5 %115,7 %114,0 %120,1 %119,2 %115,8 %113,5 %
1995 йылға100,0 %145,8 %167,8 %198,9 %342,8 %472,0 %549,8 %635,9 %724,7 %870,3 %1037,5 %1200,9 %1363,2 %
2000 йылға21,2 %30,9 %35,5 %42,1 %72,6 %100,0 %116,4 %134,6 %153,4 %184,2 %219,6 %254,2 %288,6 %
2007 йылға7,3 %10,7 %12,3 %14,6 %25,1 %34,6 %40,3 %46,6 %53,2 %63,8 %76,1 %88,1 %100,0 %
Инфляция в 2007 году [**]
йыл буйынса —1263,2 %835,0 %712,6 %585,5 %297,7 %188,8 %147,9 %114,4 %88,1 %56,6 %31,4 %13,5 %

Иҫкәрмәләр

  1. Макконнелл К. Р., Брю С.Л. Экономикс: принципы, проблемы и политика. М.: Республика, 1992. — Т. 2. — С. 384. — 400 с. — ISBN 5-250-01486-0.
  2. КРАТКИЕ МЕТОДОЛОГИЧЕСКИЕ ПОЯСНЕНИЯ. www.cisstat.com. Дата обращения: 10 ғинуар 2019. Архивировано 28 июнь 2018 года.
  3. Матвеева Т. Ю., «Введение в макроэкономику», Издательский дом ГУ-ВШЭ, 2008
  4. https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/rawdata_2001.text 2010 йыл 26 апрель архивланған.
  5. http://www.gks.ru/free_doc/new_site/vvp/tab1.xls Росстат: Годовые данные. В текущих ценах (1995—2010 гг.)
  6. ВВП. Годовые данные. В постоянных ценах 2008 г. (1995—2012 гг.)

Һылтанмалар

This article is issued from Wikipedia. The text is licensed under Creative Commons - Attribution - Sharealike. Additional terms may apply for the media files.