![]() |
Iste articlo ye en proceso de cambio enta la ortografía oficial de Biquipedia (la Ortografía de l'aragonés de l'Academia Aragonesa d'a Luenga). Puez aduyar a completar este proceso revisando l'articlo, fendo-ie los cambios ortograficos necesarios y sacando dimpués ista plantilla. |
Ayerbe | |||
Municipio d'Aragón | |||
| |||
![]() Palacio d'os marqueses d'Urriés. | |||
Entidat • País • Provincia • Comarca |
Municipio![]() ![]() Plana de Uesca | ||
Partiu chudicial | Uesca | ||
Superficie | 63,89 km² | ||
Población • Total • Densidat |
1073 hab. (2013) 16,79 hab/km² | ||
Altaria • Meyana |
582 m. | ||
Distancia • 29 km |
enta Uesca | ||
Alcalde | Carlos Jesus Marco Binue | ||
Codigo postal | 22800 | ||
Parroquial • Diocesi • Arcipestrau |
Uesca Ayerbe | ||
Coordenadas | |||
![]() ![]() Ayerbe Ayerbe en Aragón | |||
Web oficial |
Ayerbe ye un municipio aragonés d'a provincia de Uesca, situato en a comarca d'a Plana de Uesca. Fa parte d'o partiu chudicial de Uesca.
A suya población ye de 1073 habitants en una superficie de 63,89 km², con una densidat de población de 16,79 hab/km².
Cheografía
Ayerbe se troba situato a 582 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, a una distancia de 29 km d'a ciudat de Uesca, a capital d'o suyo partiu chudicial, d'a suya comarca y d'a suya provincia.
Mugas
O termin municipal d'Ayerbe muga a o norte con As Penyas de Riglos y Lobarre; a l'este con Lobarre y Os Corrals; a o sud con Lopinyén-Ortiella; y a l'ueste con Biscarrués y Morillo de Galligo.
As Penyas de Riglos y Lobarre | ||
Biscarrués y Morillo de Galligo | ![]() |
Lobarre y Os Corrals |
Lopinyén-Ortiella |
Historia
A localidat d'Ayerbe fue conquiesta por o reino d'Aragón en 1083, dende l'amanata base abanzata que yera o castiello de Lobarre.[1]
Chaime I d'Aragón creyó a baronía d'Ayerbe que en l'anyo 1720 se convertió en o marquesau d'Ayerbe.
Toponimia
En bel texto medieval s'escribe Ayerb u Aierb, como en un texto de 1140 de l'Archivo de lo Pilar:
Parla
L'aragonés d'Ayerbe forma parte de l'aragonés meridional pero tien bellas caracteristicas en común con l'aragonés occidental y se fa servir a denominación común d'ayerbense pa dicir l'aragonés d'os lugars d'a suya comarca. Ayerbe ye una d'as localidaz d'a Plana de Uesca an l'aragonés tien mas vitalidat.
Demografía
| ||||||||||||||||||
| ||||||||||||||||||
| ||||||||||||||||||
| ||||||||||||||||||
| ||||||||||||||||||
| ||||||||||||||||||
1717-1981: población de feito; 1990- : población de dreito. Fuent: Intercensal en l'INE, Series de población en l'INE y Relación d'unidatz poblacionals en l'INE. |
Administración
Reparto de concellers
Partiu | 1979 | 1983 | 1987 | 1991 | 1995 | 1999 | 2003 | 2007 | 2011 | 2015 | 2019 |
Partido de los Socialistas de Aragón | - | 4 | 3 | 3 | 2 | 4 | 6 | 4 | 3 | 5 | 6 |
Partido Popular | - | - | - | 2 | 2 | 3 | - | 3 | 3 | 3 | 3 |
Partido Aragonés | - | 5 | 5 | 3 | 4 | 2 | 2 | 1 | 1 | 0 | 0 |
Chunta Aragonesista | - | - | - | - | 1 | 0 | 1 | 1 | 2 | 1 | - |
Izquierda Unida de Aragón | - | - | - | 1 | - | - | - | - | - | - | - |
Centro Democrático y Social | - | - | 1 | - | - | - | - | - | - | - | - |
Unión Democrática y Progresista | 5 | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - |
Unión de Centro Democrático | 4 | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - |
Total | 9 | 9 | 9 | 9 | 9 | 9 | 9 | 9 | 9 | 9 | 9 |
Alcaldes
Lechislatura | Nombre | Partiu politico |
---|---|---|
1979–1983 | José Antonio Sarasa Torralba | Partido de los Socialistas de Aragón |
1983–1987 | Agustín Aylagas García | Partido Aragonés |
1987–1991 | Agustín Aylagas García | Partido Aragonés |
1991–1995 | María del Carmen Gállego Villamayor | Partido Aragonés |
1995–1999 | María del Carmen Gállego Villamayor | Partido Aragonés |
1999–2003 | José Antonio Sarasa Torralba | Partido de los Socialistas de Aragón |
2003–2007 | José Antonio Sarasa Torralba | Partido de los Socialistas de Aragón |
2007–2011 | José Antonio Sarasa Torralba | Partido de los Socialistas de Aragón |
2011–2015 | Carlos Jesús Marco Binué | Partido Popular |
2015–2019 | ||
2019–2023 | ||
2023–2027 | Antonio Biescas Gimenez [3] | PSOE |
Molimentos
![](../I/Ayerbe_-_Torre_de_la_desaparecida_Colegiata_de_San_Pedro_1.JPG.webp)
.
- Palacio d'os marqueses d'Urriés. Declarato Molimento Nacional en 1931, ye protechito amás dende 2003 con a suya declaración como Bien d'Intrés Cultural.[4] Se devantó dencima de l'antigo casal d'o linache d'os Diest en o sieglo XV, y tien elementos en estilo cotico, con repuis d'un patio en estilo renaixentista.
- Torre de Sant Per (O Campanal), repui de l'antiga ilesia romanica de Sant Per, enrunata a prencipios d'o sieglo XIX. Ye protechito legalment con a suya declaración como Bien d'Intrés Cultural.[5]
- Torre d'o Reloch d'Ayerbe, de 1798, devantata dencima d'os repuis de l'antiga ilesia de Santa María.
- Ilesia de Sant Per d'Ayerbe.
- Palacio d'os Luna d'Ayerbe, un edificio en estilo renaixentista.
- Casa Normante, d'o sieglo XVI.
Personalidaz naixitas d'Ayerbe
- Categoría:Naixius d'Ayerbe
Localidaz achirmanatas
Vinclos externos
Se veigan as imáchens de Commons sobre Ayerbe.
- (es) Pachina web oficial municipal d'Ayerbe.
- (es) Ayerbe en a Gran Enciclopedia Aragonesa.
Referencias
- ↑ (es) José Luis García Lloret: La escultura románica del Maestro de San Juan de la Peña, Institución Fernando el Católico, Zaragoza, 2005, pachina 14, ISBN 84-7820-798-8
- ↑ Archivo electoral
- ↑ (es) Consulta el listado de alcaldes que han sido proclamados en Aragón en Heraldo de Aragón
- ↑ (es) Declaración d'o Palacio d'os marqueses d'Urriés d'Ayerbe como Bien d'Intrés Cultural en o BOA.
- ↑ (es) Publicación en o BOA d'una Orden de 2003 que complementa a declaración orichinaria d'o molimento como Bien d'Intrés Cultural
Agüero | Albero d'Alto | Alcalá de Gurrea | Alcalá d'o Bispe | Alerre | Almudévar | Angüés | Antillón | Argavieso | Arguis | Ayerbe | Banastás | Biscarrués | Blecua-Torres | Casbas de Uesca | Os Corrals | Chimiellas | Gurrea de Galligo | Uesca | Ibieca | Igriés | Lobarre | Lopinyén-Ortiella | Loporzano | Monflorite-As Casas | Morillo de Galligo | Novals | Nueno | As Penyas de Riglos | Pertusa | Piracés | Quicena | Saliellas | Santolaria de Galligo | Sesa | Sietemo | A Sotonera | Tierz | Tramacet | Vicién |